Afganistan problemi ve Çin faktörü

Original publishing
Son aylarda ABD askeri kuvvetlerinin Afganistanı terk etmesi haberleri gündemi sarmışsa da çoğu uzman olayın perde arkasına bakmayı ihmal ediyor. Afgansitan bölgesinde günü günden artan Çin faktörü bu ülkenin göz ardı edilen ekonomik gücünden haber veriyor.

Çin’in geçen yüzyılda kanlı iç savaştan sonra SSCB modelini uygulamaya koyması ve kısa zamanda büyük askeri güc toplayarak bölgenin üstün devletine dönüşmesi tarihçilere
malumdur. Ilk önceleri bölgenin en güçlüsü olmayı hedefleyen Çin, sınır komşusu Sovetlerle Ussuri etrafında ve diğer sınırlarda savaş başlatmış lakin rus ordusu tarafından geri püskürtülmüşdü. Bu mağlubiyyetden sonra esas dikkati ekonomiye yönelten Çin Kommunist Partisi komşu ülkelere büyük yatırımlar yaparak son 10 yılda ekonomik bir deve dönüşmeyi de başardı. Bu gün Çin ekonomik açıdan sadece ABD’den geri kalarak 2. sırada yer alıyor.

Afganistan da bu dev yatırımlardan nasibini alarak, Pakistan’dan sonra 40 milyar dolar yatırımla ikinci en büyük ortak ülkeye dönüştü. Afrika kıtasıyla kıyaslandığında Orta Asya ülkeleri büyük ölçüde gerilemekte. Afrika –Çin ekonomik ilişkileri 2011’de 150 milyar dolar değerini aşmıştı.

ABD Başkanı Barak Obama’nın ikinci dönemde koltuğa oturmasından hemen sonra ilan etdiyi “Afganistan politikası” ile askeri kuvvetlerin 2014’de ülkeden çıkarılması gündeme oturdu. 2013’den itibaren Cumhurbaşkanı Hamid Karzai ile Amerika arasında ilişkilerin iyice çıkmaza girmesinden sonra Pentagon askeri güçlerin 2014’den daha erken bir vakitte çıkarılması planını öne sürdü. Hamid Karzai hükümetinin ülkeni Taliplerden tezmileme politikasını beğenmeyen Amerika daha önce teklif etdiyi 8 binlik askeri gücü de Kabuldan çekmeyi düşünüyor.

Çin tüm bunların yanında yeni bir fırsat kazanarak Afganistanda ekonomik varlığından ilave askeri varlığını da temin ede bilir. Taliplerin Çinlilerle olan ilişkileri de oldukca eskiye dayanıyor ve zamanında SSCB’ye karşı militanlar silah desteği alıyorlardı.

Bazı uzmanlar bu değişiklikleri bölge için fazla tehlikeli olduğunu ve Afganistan ordusunun fazlasıyla hazırlıksız olduğu kanaatindeler. Bundan önce Afganistan’dakı olayların Batı ülkelerinin büyük oyunu olduğunu ifade eden uzmanlar, Çin’in de bölgeye nüfus etmesiyle tüm dengelerin alt-üst olacağına dair tahminler yürütmeye devam ediyorlar. 

Fuad SHAHBAZOV