Türkiye ve IŞİD’in Ayn el-Arab Senaryosu

qwe

Geçtiğimiz günlerde Irak Kürdistan’ından gelen peşmergelerin Türkiye-Suriye sınır hattındaki Ayn el-Arab şehrine geçmeleri hem askeri hem de politik açıdan önemli bir olay olarak karşımıza çıkmaktadır. Eylül ayından beri Ayn el-Arab’a olan saldırılarını daha da arttıran IŞİD militanlarının esas amacı stratejik nokta sayılan Ayn el-Arab şehrinin tamamını kontrol altına almaktır. Çoğunluğu Kürt nüfustan oluşan bu şehrin ele geçirilmesi IŞİD için oldukça önemlidir. Zira şehrin işgali ile Halep ve Rakka arasında bulunan askeri noktalar için bir yol açılacak ve şehirlerarasındaki ana yollar da IŞİD’in kontrolüne geçecektir [1]. Böyle bir durumda da Suriye-Türkiye sınır hattının büyük bir kısmı IŞİD militanlarının kontrolü altına girecektir.

    IŞİD militanlarının Irak ve Suriye’de bulunan Kürt gruplarını birbirinden ayırmayı başarması durumunda da “Büyük Kürdistan” hayalinin sonu gelecektir. Ankara’nın Ayn el-Arab meselesinde aceleci davranmaması ve askeri müdahaleden çekinmesinin de sırf bu yüzden olduğu kanaatine varan ABD yetkilileri, insani yardımların Türkiye sınır hattından en kısa sürede geçe bilmesi için Ankara’ya olan baskılarını artırdılar [2].

    İlginç olan nokta ise IŞİD yetkililerinin savaşın ilk aylarında Kürtlerle problem yaşamaması ve Bağdat’a ile Şam’a karşı olan mücadelesinde Kürt gruplardan yardım almasıdır. Başkenti Rakka olan hilafetin kurulmasıyla Kürt grupları artık birer engel olarak oluşturmaya başlamıştır. Bu engellerden en büyüğü ise Ayn el-Arab şehridir. Çünkü şehrin stratejik sınır hattının tam üzerinde olması onun ele geçirilmesini zaruri kıldığı kadar, hayati anlam taşımasına da neden olmaktadır.

    Çoğunluğu Sünnilerden oluşan Suriye Kürtleri, milli ve Marksist ideolojileri kendinde birleştiren Kürt İşçi Partisine olan sempatilerini saklamamaktadırlar. Bu yılın ağustos ayında IŞİD’in Irak’ta ve Suriye’de yürüttüğü geniş çaplı operasyonlarla ile güç dengesi değişmeye başlamıştır [3]. Beklenmedik bir şekilde IŞİD militanlarının ağır saldırılarına maruz kalan Kürtler geri çekilmek zorunda kalmışlardır. Militanlar Ayn el-Arab’a batıdan, güneyden ve doğudan saldırılar düzenleyerek şehri çembere almıştır. Sonuç olarak şehirdeki Kürt direnişçiler de insani, askeri ve ekonomik yardımları ancak Türkiye sınır hattından almak zorunda kalmıştır.

    Ankara’nın ister kendi güvenliği açısından, isterse de sınır bölgesindeki karmaşık ve hassas durum nedeniyle herhangi bir müdahaleye çekince ile yaklaşması başta Diyarbakır olmak üzere Kürtlerin çoğunluk oluşturduğu şehirlerde büyük protestoların ve gösterilerin yaşanmasına neden oldu [4]. Polisle çatışmaya giren göstericilere ise çevik-kuvvet ekipleri tarafından müdahaleler gerçekleştirildi [5].

    Diğer yandan da ABD savaş uçakları Ayn el-Arab ve etrafında toplanan IŞİD militanlarına yönelik hava saldırısı düzenlemiştir. Ancak IŞİD militanlarının saldırıdan çok fazla etkilenmemesi, gerçekleştirilen hava saldırılarının başarılı olmasını engellemiştir. Yine bazı kaynaklara göre de IŞİD militanları parasal açıdan ana destekçileri olan Katar, Suudi Arabistan ve Arap Emirliklerinden aldığı komutlara göre sürekli pozisyon değiştirmektedir [6].

    Saldırıların beklenen sonucu vermemesinden hemen sonra ABD ve müttefik ülkeler Ankara’nın üzerinde olan baskılarını daha da arttırmaya başladı. Türkiye’nin Ayn el-Arap’ta mahsur kalan Kürtlere askeri destek vermesi için Batının ikna çalışmaları devam ederken, Batı ülkeleri ve Kürt göstericiler bu müdahalenin bölgedeki güç dengelerini de büyük oranda değiştireceğine inanıyorlar [7]. Ayn el-Arap’ta çarpışan PYD’ye bağlı (Demokratik Birlik Partisi) Kürtlerin, Abdullah Öcalan’ın liderlik ettiği PKK ile yakın bağlara sahip olması Ankara’nın bölgedeki Kürtlere askeri destek sağlamak istememesini başlıca nedeni olarak görülmektedir.

    Buna rağmen baskıların bir sonucu olarak Türkiye, Kuzey Irak’tan Ayn el-Arab’a çarpışmak için gelen birkaç yüz kişilik peşmerge grubunun kendi sınırından geçmesine izin verdi [8].

    Marksist eğilimli PKK’dan farklı olarak, Mesut Barzani yönetimi Ankara ile sürekli bir diyalog içinde bulunmaktadır. Barzani taraftarları ile PKK ve Suriyeli Demokrat Birlik partisi arasında büyük anlaşılmazlıklarının olmasına rağmen IŞİD tehlikesi tarafların tek bir çatı altında birleşmesine neden oldu. IŞİD militanlarına karşı Suriye’de çarpışan PYD’li Kürtler, Erbil ile olan gergin ilişkilere rağmen Irak sınırını geçerek buradaki soydaşlarına yardıma geldiler [9].

    Peşmergelerin Ayn el-Arab’a ulaşması için kendi sınırından geçiren Ankara, aynı zamanda Özgür Suriye Ordusunun da bu operasyonlara katılması konusunda ısrar etmektedir[10]. Bu da haklı olarak Kürtlerin büyük itirazına neden olmaktadır. Zira Suriye’de Beşar Esad rejimine karşı çarpışan Kürtler aynı zamanda Özgür Suriye Ordusu ve “El-Nusra” ile de savaş durumundadır. Ayn el-Arap’ı bırakmayacaklarını belirten Kürtler Suriye muhalefet güçlerine IŞİD’le farklı cephelerde çatışmayı önerdi.

Irak Kürdistan’ının bölgeye askeri yardım göndermesi Barzani’ye yönelik tepkilerin de büyümesine neden olmaktadır. Kürdistan Dışişleri bakanı Falah Mustafa’nın “Artık Erbil IŞİD’e karşı uluslararası anti-terör koalisyonunun bir parçasıdır” demesinin ardından, bu kez de Suriye hükümeti, Türkiye’nin Ayn el-Arab’a peşmerge kuvvetlerinin geçişine izin vermesini kendi sınırlarının ihlal edildiğini konusunda tepki göstermektedir [11].

    İlaveten, resmi Erbilden başka YPG militanları da Avrupa ülkelerinden siyasi destek almakta gecikmedi. Suriye’nin Rojava bölgesinde YPG ile IŞİD arasındaki çatışmaların Kobani dışında yoğunlaştığı bir diğer bölge olan Serekaniye‘deki Kürt güçleri ilginç bir ismi ağırladı. 28 Kasimda, Eski Fransa Dışişleri Bakanı Bernard Kouchner Serekaniye cephesinde IŞİD’e karşı savaşan YPG birliklerini ziyaret etti. Bölgedeki son durum hakkında bilgi alan eski Bakan Kürt güçlerine desteğini sundu.

    Kasım ayında gerçekleştirilen saldırılar esnasında YPG ağır kayıplar verirken, İŞİD-in kayıplarının daha fazla olduğu açıklaması yapıldı. YPG savaşçılarına göre, IŞİD mensupları artık Kobani’nin ancak yüzde 20’sini kontrol ediyor. Rudaw’a konuşan bir YPG komutanı, birkaç gün içinde saldırıya geçip, Kobani’yi tamamen kurtaracaklarını iddia etti.

     İŞİD tehlikesinin Türkiye sınırlarını tehdid ettiği bir zamanda, baz analistler artık Kobani şehrinin İslam Devleti için ağır kayıplardan sonar bir önem taşımadığını iddia ettiler.[13] İŞİD, Nusra Cephesi ile yeni işbirliğine girerek Kobaninin 200 km batısındakı Afrin kentini hedefe almış durumda. Afrindeki kürtlerin de Kobani senaryosunu yaşayacağı tahmin edilecek olursa, Türkiyenin bazı şehirlerinde yeni ayaklanmaların ve gösterilerin olasılık ihtimali de çok yüksektir.

    Ankara’nın IŞİD ve diğer taraflarla açıkça çatışmaya girmemesi ise şu anki dönemde kendisinin ülke içinde ekonomik ve politik açıdan hassas bir süreçten geçmesiyle bağlantılıdır. Batının baskılarına direnmeye çalışan Ankara, NATO üyelerinin IŞİD’e karşı tavır alması ile anti-terör koalisyonunda istekli olmasa da katılmaz zorunda kalmıştır.

Orijinal metin için tıklayın

__________________________________________

[1] BBC Türkçe: “İşid mi, Kürt kartı mı?”. URL: http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2014/09/140930_zulfikar_dogan_isid_kurtler

[2] Amerikanın sesi: “Fransadan Türkiyeye Çifte Kobani baskısı”. URL: http://www.amerikaninsesi.com/content/fransa-dan-turkiye-ye-cifte-kobani-baskisi/2483914.html

[3] “Irakı adım adım işgal eden İŞİD kimdir”. URL: http://www.orduzumahallesi.com/Hbr-27-Iraki-Adim-Adim-Isgal-Eden-ISID-Kimdir-tr.html

[4] Тарасов С. Проснется ли у Турции ностальгия по Евразии. [Электронный ресурс]. Режим доступа: http://www.iarex.ru/articles/51019.html 

[5] Zaman: “Kobani eylemleri Diyarbakırda hayatı durdurdu”. URL: http://www.zaman.com.tr/gundem_kobani-eylemleri-diyarbakirda-hayati-durdurdu_2248326.html

[6] France,Turkey: ISIL not just about Kobane // Hürriyet Daily News. Weekend. – November 1-2, 2014. – pp. 1, 9.

[7] US says working with Iraqi Kurdistan to stop ISIL oil smuggling // Today’s Zaman. –October 30, Режим доступа: http://www.todayszaman.com/business_us-says-working-with-iraqi-kurdistan-to-stop-isil-oil-smuggling_363004.html 

[8] Peshmerga troops enter Kobani from Turkey, draw criticism from Syria// Today’s Zaman. – October 30, 2014. Режим доступа: http://www.todayszaman.com/anasayfa_first-peshmerga-forces-enter-syrias-kobani-from-turkey_363012.html 

[9] Dombey D.Turkey: GDP boost masks some scary numbers // The Financial Times. – Sep. 11, 2013. Режим доступа: http://m.ft.com/beyond-brics/2013/09/11/turkey-gdp-boost-masks-some-scary-numbers

[10] Turkish Statistical Institute Press Release. Consumer Confidence Index, September 2014.]. Режим доступа:  http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=16101 

[11] The great mediator // The Economist. – Aug 19th, 2010.]. Режим доступа:  http://www.economist.com/node/16847136 

12 İnternet Haber: “Fransıız Bakan YPG-yi ziyaret etti” URL: http://www.internethaber.com/fransiz-bakan-ypgyi-cephede-ziyaret-etti-743300h.htm

13Afrine saldırılırsa süreç biter” URL: http://www.haberlersondakika.gen.tr/251018-afrin-e-saldirilirsa-surec-biter